Sửa Màn Hình Không Lên Tín Hiệu Tại TP.HCM — Laptop & PC

Hai lỗi này nghe giống nhau khi kể lại nhưng trong xưởng là hai bài khác nhau. Máy không có điện thì bấm nút xong chẳng thứ gì bên trong khởi động. Máy không ra hình thì bên trong đã khởi động rồi, chỉ có hình ảnh là không tới được mắt bạn. Hai ca đó dùng hai chuỗi kiểm tra gần như không giao nhau, nên vào sai trang là bỏ công làm những việc không liên quan gì tới lỗi của mình.

Chọn đúng bài mất chừng nửa phút và không phải mở vỏ máy. Bấm nút mở máy rồi để ý năm dấu hiệu sau, theo đúng thứ tự này:

• ✓Tiếng gió. Đưa mu bàn tay ra sau thùng máy, hoặc ra khe thoát nhiệt bên hông laptop. Có luồng khí chạy ra là quạt đang làm việc.
• ✓Đèn báo trên thân máy. Ghi lại nó thuộc kiểu nào: sáng liên tục, sáng vài giây rồi tối, hay chưa sáng lần nào.
• ✓Tiếng bíp lúc vừa bấm nút. Máy bàn thường có một loa nhỏ gắn trên bo. Một tiếng ngắn gọn là chuyện bình thường, còn một chuỗi tiếng lặp đi lặp lại là máy đang báo lỗi.
• ✓Đèn Caps Lock hoặc Num Lock. Bấm phím đó vài lượt và nhìn đèn nhỏ ngay trên mặt phím. Đèn tắt bật theo tay bạn nghĩa là hệ điều hành đã nạp xong và đang nghe bàn phím.
• ✓Tiếng ổ đĩa. Ổ đĩa cơ phát tiếng vo vo rất nhẹ lúc bắt đầu quay. Máy chạy ổ thể rắn thì im lặng hoàn toàn, nên dấu hiệu này chỉ dùng được khi bạn biết máy mình lắp loại nào.

Hàng cuối bảng là chỗ bạn nên rời trang này. Máy đứng yên như chưa nối điện thì việc phải làm là lần theo đường điện, từ ổ cắm tới củ sạc, tới bộ nguồn, tới mạch cấp trên bo, và không có phép thử nào ở đây giúp được. Cách khoanh vùng khi máy tính không nhận điện

Còn hai ca nữa hay bị gộp chung vào đây. Màn vẫn có hình nhưng hình rung, kẻ vạch dọc, hoặc đổi màu từng vùng thì tín hiệu vẫn đang chạy tới tấm nền, đó là chuyện khác. Cách tách lỗi khi hình bị kẻ vạch hoặc chớp tắt. Còn nếu màn kịp hiện một khung chữ nền xanh rồi máy tự khởi động lại thì máy xuất hình vẫn tốt, phần hỏng nằm ở trình điều khiển hoặc phần mềm. Cách đọc mã lỗi trên khung màn xanh trước khi sửa

Chi tiết này nhiều người bỏ qua: màn hình rời là một thiết bị độc lập. Nó có dây điện riêng, mạch riêng, và tự vẽ được chữ lên mặt kính mà chẳng cần máy tính nói gì. Biết vậy thì bài toán tách được làm hai nửa ngay từ đầu, trước khi bạn nghĩ tới việc mở thùng máy.

Khi màn hiện một dòng chữ rồi tự tối đi, kiểu No Signal hay Check Signal Cable, hoặc một khung nhỏ chạy vòng dò từng cổng, thì chính màn đang nói với bạn. Dòng chữ đó do mạch của màn vẽ ra, nó không đi qua máy tính. Nghĩa là màn có điện, đèn phía sau tấm nền sáng được, tấm nền hiện được chữ, và thứ nó thiếu chỉ là tín hiệu từ máy.

• ✓Bảng Menu hiện được, hoặc màn báo được chữ mất tín hiệu: phần hiển thị của màn không có lỗi. Đi tiếp sang chuyện cổng và cáp.
• ✓Bảng Menu không hiện, đèn viền không sáng: soi dây điện của màn và ổ cắm của màn trước hết. Màn có đường điện riêng, và đây là thứ hay bị quên nhất sau một lần dọn bàn hoặc sau một lần mất điện.
• ✓Bảng Menu hiện được nhưng mờ tối, phải soi đèn vào mới đọc nổi chữ: đèn phía sau tấm nền đã yếu. Màn còn nhận tín hiệu, chỉ là không còn sáng nữa.
• ✓Laptop không có nút Menu và không tách được màn ra khỏi máy, nên phép thử này không áp dụng. Laptop tách lỗi bằng đường khác, nói ở mục riêng bên dưới.

Riêng trên máy bàn, có một ca đen hình rất hay gặp mà chẳng linh kiện nào hỏng: cáp cắm vào sai cụm cổng. Máy bàn lắp card hình rời thì mặt sau có hai cụm cổng xuất hình, nằm ở hai chỗ khác nhau và trông khá giống nhau nếu bạn chưa để ý.

• ✓Cụm của bo mạch nằm trên cao, xếp thành một khối cùng với các cổng USB và cổng mạng, thường có cả lỗ cắm tai nghe kề bên.
• ✓Cụm của card rời nằm thấp hơn, ở hàng khe mở rộng phía dưới, tách riêng ra và thường xếp ngang. Card hình bản to chiếm chỗ của hai hàng khe nên rất dễ nhận.
• ✓Máy đã lắp card rời thì phần lớn bo mạch tự nhường việc xuất hình cho card. Cắm lên cụm cổng trên cao khi ấy cho ra đúng một màn đen, dù máy đang chạy hoàn toàn bình thường.

Đây là ca hay xảy ra nhất với máy vừa lắp xong, máy vừa chuyển tới chỗ mới, hoặc máy vừa được vệ sinh rồi cắm lại dây.

Có một cái bẫy đi kèm, theo chiều ngược lại. Không phải con CPU nào cũng mang sẵn phần đồ hoạ bên trong. Các mã Intel có chữ F ở cuối tên không có, và nhiều dòng Ryzen để bàn đời trước, loại không có chữ G ở cuối, cũng không có, trong khi các đời Ryzen để bàn mới lại có. Trên những máy thiếu đồ hoạ trong, cụm cổng của bo mạch không bao giờ ra hình, kể cả lúc máy còn tốt nguyên. Vì vậy tra đúng tên CPU của máy mình trước khi kết luận, đừng suy theo hãng.

• ✓Chọn đúng cổng vào trên màn. Nút Input hay Source trên viền. Màn nhiều cổng thường không tự nhảy sang cổng đang có tín hiệu, nhất là sau khi bạn từng cắm thêm một thiết bị khác vào nó.
• ✓Tháo bớt cho đường hình còn một đầu một cuối. Rút màn thứ hai, rút dock, rút bộ chia hình, rút hub. Một bộ chia hỏng là đủ chặn cả đường tín hiệu, và nó hỏng âm thầm không có dấu hiệu gì.
• ✓Trên laptop, bấm tổ hợp đổi chế độ hình: phím Fn cùng với phím vẽ hai khung màn. Bấm từng lượt, mỗi lượt chờ vài giây. Nếu trước đó máy từng được đặt chỉ xuất ra màn ngoài rồi bạn rút màn ngoài đi, màn trong sẽ tối trong khi máy chẳng hỏng gì.

Làm xong mà hình lên, đừng bỏ qua bước cuối: nhớ lại chính xác việc nào làm nó lên. Đó mới là câu trả lời về nguyên nhân, và nó quyết định bạn có phải thay thứ gì hay không.

Đây là phần khách tự làm được nhiều nhất, và cũng là phần hay bị kết luận vượt quá bằng chứng. Mượn một cái màn khác, một cái TV, một sợi cáp khác là đủ để chia đôi bài toán: lỗi ở cái hiển thị, hay ở cái phát ra hình. Nhưng mỗi phép thử chỉ chứng minh được đúng một điều, và phần nó chưa chứng minh được cũng phải biết, nếu không bạn sẽ đi mua sai món.

Nguyên tắc duy nhất: mỗi lượt chỉ thay một thứ, rồi bật thử lại. Thay hai thứ cùng lúc mà hình lên thì bạn vẫn không biết thứ nào có lỗi.

Thêm một cái bẫy ở phép thử cáp. Sợi dài và sợi làm rẻ có thể dẫn được ở mức hình thấp rồi tắt hẳn khi lên mức cao hoặc lên tần số quét cao. Máy có hình với sợi mượn nhưng chỉ ở mức thấp thì sợi cũ chưa hẳn vô can: nó có thể đã suy chứ chưa đứt, và hiện tượng sẽ quay lại ngay khi bạn đặt màn về mức cũ.

Cái bẫy thứ hai nằm ở đầu chuyển. Đầu chuyển từ USB-C sang HDMI, hay từ HDMI sang chuẩn cũ, là một mạch điện chứ không phải một khúc dây. Nó hỏng được, và nó cũng có giới hạn riêng về mức hình mà nó tải nổi.

Có một nhóm hiện tượng rất đặc trưng: có gió, đèn thân máy sáng, mà màn không hiện nổi cả cái tên hãng lúc vừa bấm nút, và đèn Caps Lock nằm im. Trong nhóm này, bộ nhớ tiếp xúc kém đứng đầu danh sách, nhất là với máy để chỗ nhiều bụi, máy vừa chuyển chỗ, hoặc máy vừa được tháo ra vệ sinh.

Lý do thuần cơ học. Máy phải đếm và kiểm được bộ nhớ ở chặng tự kiểm thì mới đi tiếp tới chỗ dựng hình. Hàng chân bị xỉn, hay thanh nhớ chỉ nhấc lên một chút ở một đầu, là đủ để máy dừng đúng chỗ đó và không gửi gì ra màn cả.

• ✓Ngắt điện cho thật: tháo đầu dây ra khỏi ổ tường, gạt cầu dao nhỏ phía sau bộ nguồn sang vị trí chữ O, rồi bấm và giữ nút mở máy chừng nửa phút để tụ nhả hết phần điện còn đọng.
• ✓Áp lòng bàn tay vào khung kim loại của vỏ máy cho cân điện trước khi chạm vào bo. Làm trên mặt bàn cứng, tránh nền thảm và tránh mặc áo len lúc làm.
• ✓Nhả hai lẫy ở hai đầu khe, rút thanh nhớ lên theo chiều thẳng đứng. Hàng chân màu vàng lau nhẹ bằng đầu một cục gôm mềm, rồi thổi sạch mạt gôm trước khi lắp trở lại.
• ✓Lắp đúng một thanh, chọn khe nằm sát CPU nhất. Ấn cân cả hai đầu tới khi hai lẫy tự khép lại. Khép một bên là chưa ăn khớp.
• ✓Bật thử. Có hình thì ngắt điện, thêm thanh còn lại vào, bật tiếp. Hình mất đúng lúc thêm thanh nào thì chính thanh đó có vấn đề.
• ✓Cả hai thanh đều không cho hình thì giữ một thanh rồi đổi sang khe khác. Một khe chết cho ra đúng hiện tượng của một thanh chết, và đổi chỗ là cách duy nhất phân biệt được hai thứ đó.

Bo mạch máy bàn thường tự nói ra nó dừng ở đâu, theo hai kiểu. Kiểu thứ nhất là dãy đèn nhỏ in chữ ở mép bo, mỗi chữ ứng với một chặng tự kiểm; chặng nào chưa qua thì đèn của chặng đó còn sáng khi máy đứng lại. Kiểu thứ hai là tiếng phát ra từ loa nhỏ trên bo, dài ngắn theo một chuỗi có quy luật.

Chỗ này phải nói thẳng một giới hạn. Cách đặt nghĩa cho số nhịp và cho chuỗi tiếng do từng hãng bo tự quy định, không có một bảng dùng chung cho mọi hãng, và bảng chép lại trên mạng rất hay lẫn giữa các hãng. Nên đừng tự tra nghĩa. Việc của bạn là chụp lại dãy đèn đang sáng và ghi một đoạn âm ngắn trước khi tháo thêm bất cứ thứ gì, rồi để RIGPC đối chiếu với tài liệu của đúng hãng bo đó.

Ca này đáng nói riêng, vì nó bị kết luận oan nhiều nhất. Khách thấy màn đen thì nghĩ máy chết, trong khi thực tế gần như mọi bộ phận còn nguyên và phần hỏng gói lại trong một chỗ rất nhỏ.

Nối laptop ra một cái màn ngoài hoặc một cái TV, bằng HDMI hay bằng USB-C, rồi bấm tổ hợp đổi chế độ hình vài lượt. Màn ngoài hiện đúng hình nghĩa là bo, CPU, bộ nhớ, ổ đĩa và hệ điều hành đều đang làm việc. Phần hỏng nằm trong nắp màn, và chỉ trong nắp màn.

• ✓Đèn phía sau tấm nền không sáng. Vào phòng tối, soi đèn pin xiên góc vào mặt màn. Thấy mờ mờ con trỏ chuột, thấy nhợt nhạt viền cửa sổ, nghĩa là tấm nền vẫn đang vẽ hình đầy đủ, nó chỉ thiếu ánh sáng chiếu từ sau.
• ✓Cáp màn mỏi, rạn ngầm hoặc tuột chân. Sợi cáp luồn qua bản lề nên mòn dần theo số lần đóng mở. Dấu hiệu nghiêng về cáp: hình nhấp lên một nhịp rồi tắt, hoặc hình đổi theo góc mở nắp.
• ✓Tấm nền hỏng. Nghĩ tới nó khi máy vừa rơi, vừa bị đè trong ba lô, hoặc khi mặt màn đã thấy vệt loang và đốm đen mang hình một vật cụ thể.

Phép soi đèn rất đáng làm, nhưng RIGPC nói rõ nó dừng ở đâu. Nó chỉ trả lời được đúng một câu: tấm nền còn vẽ hình hay không. Nó không cho biết mạch đèn nền hỏng, hay sợi cáp đưa điện tới mạch đó mới là chỗ đứt, mà hai thứ này là hai việc khác nhau và khác cả về công. Tách chúng ra phải mở nắp màn và đo. Đoán ở chỗ này là cách nhanh nhất để thay đúng cái không cần thay.

Còn một nhóm nữa dễ lẫn vào đây: máy đặt độ sáng về mức thấp nhất. Trước khi nghĩ tới đèn nền, bấm tổ hợp tăng độ sáng chừng mười lượt. Nghe đơn giản, nhưng khi một phím Fn bị kẹt hoặc một bàn phím ngoài gửi lệnh giảm sáng liên tục thì hiện tượng y như đèn nền chết.

Khi phần bên ngoài đã sạch nghi ngờ, còn lại hai vùng và cả hai đều phải đo. Nhưng trước khi tới đó, có mấy dấu hiệu quan sát được bằng mắt, đủ để bạn nói lại cho kỹ thuật viên nghe cho nhanh.

• ✓Quạt trên card hình không nhích một vòng nào từ lúc bấm nút, trong khi quạt của thùng máy vẫn chạy.
• ✓Đầu cắm điện phụ trên cạnh card bị hở hoặc chưa cắm hẳn. Card bản to cần đường điện riêng, thiếu nó thì card không lên, và có card báo bằng một đèn nhỏ ngay cạnh đầu cắm đó.
• ✓Trước lúc đen hẳn, hình đã có giai đoạn nổi hạt, nổi khối vuông lạ màu, hoặc chữ bị nhoè từng vùng. Đó là dấu hiệu nghiêng hẳn về phía card.
• ✓Máy chạy bình thường tới khi bạn vừa cập nhật trình điều khiển, hoặc vừa chuyển thùng máy đi đâu. Việc gần nhất trước lúc lỗi luôn là dữ kiện đáng giá, nhớ lại giúp và nói ra.

Việc tự làm được với card cũng chỉ có một: tháo card ra khỏi khe rồi cắm lại cho chắc, sau khi đã ngắt điện đúng cách như mục trên. Nhiều khe có một lẫy nhựa nhỏ ở đầu, phải nhả lẫy đó trước, đừng nhấc mạnh. Quá cái đó là phải có card khác đã biết chắc còn tốt để đổi vào thử, và phần lớn khách không sẵn thứ đó ở nhà. Chẩn đoán và sửa card hình cho máy bàn

Vùng cuối cùng là bo mạch. Đường tín hiệu hình đi từ chip xử lý qua mạch trên bo rồi mới ra tới cổng, nên một mạch trên đường đó chết là đủ làm mất hình mà mọi thứ khác vẫn chạy. Nhóm này không nhìn ra bằng mắt và không suy ra bằng phép thử ở nhà: phải đo trên bo, có sơ đồ của đúng dòng máy đó, và phải có bằng chứng trước khi động tới mỏ hàn. Cách RIGPC đo và sửa bo mạch máy tính

Phần lớn ca đen màn không nguy hiểm gì. Nhưng có mấy thao tác làm hỏng thêm thật, và chúng đều thuộc nhóm việc người ta hay làm lúc sốt ruột.

• ✓Đừng ấn hay miết tay lên mặt màn để dò xem có hình không. Lớp tinh thể bên dưới bị đè sẽ để lại vệt loang, và vệt đó không hồi lại được.
• ✓Đừng gập ra gập vào nắp laptop hàng chục lượt để tìm góc có hình. Sợi cáp đang rạn thì mỗi nhịp gập là một nhịp rút ngắn tuổi nó, và ca đang sửa được dễ thành ca phải thay.
• ✓Đừng bấm nút mở máy liên tục khi chưa loại được khả năng có chỗ chập bên trong. Mỗi nhịp bật là một nhịp đẩy dòng qua đúng chỗ đang chập.
• ✓Đừng gỡ viên pin nhỏ hình đồng xu trên bo khi chưa có lý do. Gỡ nó là xoá sạch thiết lập khởi động, máy có thể quay lại với thứ tự ổ khởi động sai, và bạn chồng một lỗi mới lên lỗi đang có. Có ca đúng là phải xoá thiết lập, nhưng đó là việc làm sau khi đã loại hết phần bên ngoài, không phải việc làm đầu tiên.
• ✓Đừng rút hay cắm thanh nhớ, card, cáp trong lúc máy còn nối điện. Bo vẫn giữ một phần điện chờ ngay lúc máy đã tắt bằng phần mềm, và cắm rút lúc đó là cách làm chết thêm linh kiện còn tốt.
• ✓Đừng cạy viền nhựa quanh màn laptop nếu chưa quen tay. Đầu cắm của cáp màn rất mỏng và có chốt gài; kéo thẳng lên là tước cả hàng chân, đổi một việc nhỏ thành một việc lớn.
• ✓Đừng cài lại hệ điều hành để mong hết đen màn. Bạn không nhìn thấy mình đang chọn gì, nên thao tác mò trong màn tối có thể xoá mất phần dữ liệu vốn chưa việc gì.

Và có mấy dấu hiệu nên dừng tay hẳn, rút điện, mang máy đi. Ở những ca này, mỗi lượt thử thêm đều trả giá:

• ✓Mặt màn đã có vệt loang, có đốm đen lan theo hình một vật đè lên, hoặc có đường nứt toả nhánh. Tấm nền hỏng cơ học rồi, thử thêm không đổi được gì.
• ✓Ngửi thấy khét ở khe thoát nhiệt, hoặc có mùi hắc lạ ngay lúc vừa bấm nút. Trong máy đã có một món chết, bật thêm chỉ mở đường cho nó lan rộng.
• ✓Máy vừa ngấm nước rồi mới tối màn. Không bật lại, không hong nóng, không phơi. Nhiệt chỉ làm chỗ ăn mòn chạy nhanh hơn.
• ✓Máy vừa rơi hoặc vừa bị đè trong túi, sau đó mới mất hình. Cú va có thể đã làm rạn mạch hoặc làm lệch đầu cắm bên trong nắp.
• ✓Bấm nút thì máy lên được vài giây rồi tắt ngóm, và lặp thành một vòng như vậy. Có một mạch bảo vệ đang ngắt, chuyện đã sang một bài khác.

Còn lại thì ranh giới khá rõ. Phần bên ngoài bạn làm hết được: điện của màn, cổng vào của màn, sợi cáp, đúng cụm cổng trên máy, một cái màn thứ hai, và thanh nhớ trên máy bàn. Qua khỏi đó là phải đo: card hình, mạch đèn nền, cáp trong nắp màn, và bo mạch. Bốn thứ này không đoán bằng mắt được, và đoán sai thì tiền đổ vào đúng món không hỏng.

Chỗ khác nhau giữa bàn sửa và bàn nhà không phải là tay nghề, mà là có sẵn linh kiện đã biết chắc còn tốt để đổi vào. Ở nhà bạn chỉ có một cái màn, một sợi cáp, một bộ nhớ. Ở xưởng, mỗi món đó đều có bản đối chiếu, nên vòng loại trừ đi rất nhanh và kết luận dựa trên phép đổi chứ không dựa trên phỏng đoán.

• ✓Đổi lần lượt sang màn, cáp, thanh nhớ và card đã biết chắc còn tốt, mỗi lượt một món, để tách ra đúng món gây lỗi.
• ✓Đọc dãy đèn tự kiểm trên bo và đối chiếu với tài liệu của đúng hãng bo đó, thay vì tra bảng chung.
• ✓Với laptop, đo điện áp ngay tại đầu cắm cáp màn trên bo, rồi đo tiếp ở đầu bên kia trong nắp. Đây là chỗ tách được mạch đèn nền với sợi cáp, thứ mà phép soi đèn pin không tách nổi.
• ✓Nếu nghi tới bo, đo theo đường tín hiệu hình cho tới khi tìm ra chặng bị mất, có sơ đồ của dòng máy đó làm căn cứ.

Kiểm tra xong, RIGPC nói ra vùng hỏng, nói ra việc phải làm, nói ra thời gian dự kiến và nói ra phần chi phí. Đó là một bước. Bạn nghe rồi quyết có làm hay không, đó là một bước khác. Ở RIGPC hai bước này không bao giờ nhập lại thành một, và không ai chạm vào máy trước khi bạn đồng ý.

Nếu dữ liệu trong máy là thứ quan trọng nhất với bạn, nói ngay lúc giao máy, đừng để tới lúc nhận lại. Ổ đĩa là một thiết bị riêng, đen màn thì phần lớn ổ vẫn nguyên, nhưng thứ tự việc làm sẽ khác khi bạn nói ra điều đó từ đầu.