Vệ Sinh Laptop Và Máy Tính Để Bàn Tại TP.HCM

• ✓Quạt chạy to ngay từ lúc mới bật máy, chưa mở ứng dụng gì nặng. Bụi bám lưới tản nhiệt làm gió đi qua khó, quạt phải quay nhanh hơn để bù.
• ✓Sờ vào vùng bàn phím phía trên dãy F1-F12 thấy nóng rõ trong lúc chỉ lướt web hoặc gõ văn bản.
• ✓Máy đang chạy bình thường rồi đột nhiên khựng lại vài giây, chuột vẫn di được nhưng mọi thứ chậm hẳn. Đó là lúc CPU tự hạ xung để hạ nhiệt.
• ✓Gió thổi ra ở khe bên hông yếu hơn hẳn so với trước, hoặc thổi ra hơi ấm mà không thấy lực.
• ✓Nhìn nghiêng vào khe tản nhiệt thấy một lớp xơ xám bám kín các lá nhôm.
• ✓Bàn phím dính, vài phím phải nhấn mạnh hơn phím bên cạnh, hoặc cổng USB phải cắm đi cắm lại mới nhận.

Nếu máy nóng tới mức tự tắt giữa chừng thì đó là một tình huống khác, không chắc vệ sinh là giải quyết được. Đọc phần chẩn đoán riêng ở trang vì sao máy tính nóng rồi tự tắt trước khi quyết định.

Tản nhiệt của laptop là một ống đồng dẫn nhiệt từ CPU/GPU ra một cụm lá nhôm mỏng xếp sát nhau ở mép máy. Quạt thổi gió qua cụm lá đó để cuốn nhiệt ra ngoài. Cụm lá này khe rất hẹp, nên xơ vải, lông thú và bụi mịn bị chặn lại ở đúng mặt trước của nó, đóng thành một tấm nỉ.

Tấm nỉ ấy chặn gió. Nhiệt không ra được, CPU nóng lên, hệ thống tự hạ xung để tự bảo vệ — máy chậm đi và quạt kêu to hơn, cả hai cùng lúc.

RIGPC không đưa một con số chung cho mọi người, vì cùng một chiếc máy đặt ở hai chỗ khác nhau sẽ bẩn với tốc độ khác nhau rất xa. Hãy tự xếp máy của bạn vào một trong bốn nhóm dưới đây:

Bảng dưới đây là mốc tham khảo, không phải cam kết và không phải lịch bắt buộc — thứ quyết định vẫn là tình trạng thật của máy bạn.

Có bốn dấu hiệu thì kiểm tra ngay, không chờ đúng lịch: máy nóng bất thường, quạt kêu lớn hơn trước, tụt hiệu năng khi chạy nặng, gió thổi ra yếu hẳn — hoặc máy tự tắt.

Cách tự kiểm mà không cần đoán: cài một phần mềm đo nhiệt độ, ghi lại nhiệt độ CPU lúc máy rảnh và lúc chạy nặng. Vài tháng sau đo lại trong cùng điều kiện. Con số nhích lên rõ rệt là lúc nên vệ sinh, bất kể đã bao lâu. Ai không muốn cài phần mềm thì soi đèn vào khe tản nhiệt bên hông, thấy lớp xơ xám bít lá nhôm là đến lúc.

• ✓Tháo nắp đáy và tháo quạt ra khỏi máy. Quạt phải rời khỏi máy mới làm sạch được cả hai mặt cánh và cả lòng buồng quạt. Thổi từ ngoài vào mà không tháo thì bụi chỉ bị đẩy sâu hơn vào trong.
• ✓Làm sạch cụm lá tản nhiệt. Đây là phần quyết định. Lá nhôm mỏng và dễ bị bẻ gập, RIGPC dùng cọ mềm và khí nén áp suất kiểm soát, thổi ngược chiều gió bình thường để đẩy tấm xơ ra ngoài thay vì nén nó vào sâu.
• ✓Vệ sinh bàn phím và các khe cắm — khe RAM, chân tiếp xúc, cổng kết nối.
• ✓Lắp lại, chạy tải và đo nhiệt độ lần hai trong cùng điều kiện với lần đo đầu, rồi đưa bạn xem cả hai con số.

Trên máy để bàn, bước "tháo quạt" thay bằng tháo tản nhiệt CPU, tháo card đồ hoạ ra vệ sinh riêng, và làm sạch lưới lọc bụi ở mặt trước và nóc thùng.

Thay keo tản nhiệt là hạng mục RIÊNG, không nằm trong gói vệ sinh. Vệ sinh là làm sạch bụi, quạt và khe gió. Tra lại keo cho CPU/GPU được tính riêng, và RIGPC báo riêng trước khi làm — bạn đồng ý thì mới tra. Máy cần cả hai thì kỹ thuật viên nói rõ đó là hai việc ngay ở bước 03, không tự gộp vào rồi tính sau.

Bao lâu thay. Không có mốc thời gian đúng cho mọi máy, vì keo khô theo nhiệt độ mà máy phải chịu chứ không theo lịch treo tường. Máy chạy nặng thường xuyên, nhiệt cao kéo dài thì keo khô sớm hơn hẳn máy văn phòng. Dấu hiệu thật là: máy đã sạch bụi, quạt quay tốt, gió thổi ra mạnh, mà nhiệt độ CPU vẫn cao và tăng vọt rất nhanh khi bắt đầu chạy nặng. Vì đằng nào cũng phải tháo tản nhiệt ra mới làm sạch được tận cùng, làm chung một lần mở máy thì đỡ phải tháo hai lần — nhưng đây vẫn là hạng mục riêng, RIGPC báo phí riêng và chờ bạn đồng ý, không tự cộng vào gói vệ sinh.

Tra bao nhiêu là đủ. Nhiệm vụ của keo chỉ là lấp những khe hở siêu nhỏ giữa mặt chip và đế đồng — keo dẫn nhiệt kém hơn kim loại tiếp xúc trực tiếp rất nhiều. Vì vậy lớp keo tốt là lớp mỏng và phủ kín, không phải lớp dày.

• ✓Tra quá ít: có vùng chip không chạm keo, chỗ đó nóng cục bộ.
• ✓Tra quá nhiều: keo tràn ra mép đế, chảy xuống các linh kiện xung quanh chân chip. Với keo dẫn điện thì đây là hỏng máy, không phải chỉ bẩn.
• ✓Chip laptop nhỏ, thường chỉ cần một lượng bằng hạt đậu ở giữa rồi để lực ép của đế đồng tự dàn đều. Chip máy để bàn diện tích lớn hơn thì lượng nhiều hơn tương ứng.

Việc bắt buộc trước khi tra keo mới: lau sạch hết keo cũ trên cả hai mặt. Tra keo mới đè lên keo cũ đã khô là làm cho lớp tiếp xúc dày thêm, kết quả tệ hơn cả không thay.

Có những việc bạn làm ở nhà hoàn toàn được, và làm đều còn giúp kéo dài khoảng cách giữa hai lần mang máy đi.

• ✓Hút bụi bám ở bề mặt lưới tản nhiệt bên ngoài bằng cọ mềm khô.
• ✓Dùng khí nén thổi nhẹ từ ngoài khe tản nhiệt, nhưng đọc cảnh báo ngay bên dưới trước khi làm.
• ✓Kê máy lên đế hoặc hai vật kê để đáy máy hở, không đặt máy trực tiếp lên chăn, gối, nệm.
• ✓Lau bàn phím bằng khăn microfiber hơi ẩm, vắt thật kiệt.
• ✓Bỏ lưới lọc bụi của thùng máy để bàn ra rửa nước rồi phơi khô hẳn mới lắp lại.

• ✓Xịt khí nén thẳng vào cánh quạt để nó quay tít. Quạt bị thổi quay sẽ quay nhanh hơn nhiều so với tốc độ nó được thiết kế để chịu, và quay khi không có điện bôi trơn đúng chế độ. Bạc đạn rơ sau đó, và tiếng kêu lạch cạch mới là thứ bạn phải trả tiền để sửa. Nếu dùng khí nén thì giữ cánh quạt đứng yên bằng một cây tăm hoặc ngón tay trước khi xịt.
• ✓Dùng máy hút bụi gia dụng. Hai vấn đề cùng lúc: ống nhựa cọ vào không khí khô sinh tĩnh điện, phóng vào bo mạch là hỏng linh kiện mà nhìn bên ngoài không thấy gì; và lực hút mạnh có thể bẻ gập lá nhôm tản nhiệt hoặc hút mất con ốc nhỏ.
• ✓Tháo máy khi chưa biết kết cấu của đúng model đó. Nắp đáy laptop giữ bằng ngàm nhựa, gãy một ngàm là nắp không còn khít. Cáp bàn phím và cáp touchpad mỏng như giấy bóng, cắm vào khoá lật — bật khoá sai chiều là đứt cáp. Nhiều máy còn phải rút cáp pin trước khi tháo bất cứ thứ gì.
• ✓Đổ cồn hoặc dung dịch trực tiếp lên bo mạch. Dung dịch chảy xuống dưới các linh kiện và không bay hơi hết ở đó.
• ✓Xịt khí nén vào loa. Áp suất đẩy màng loa quá hành trình.

Không tự tin ở bước nào thì dừng ở bước đó — máy lắp lại thiếu một con ốc vẫn chạy được, nhưng tản nhiệt ép không đều thì nhiệt độ sẽ cao hơn cả trước khi vệ sinh.

• ✓Dùng khăn microfiber. Khăn giấy, khăn bông và áo thun có sợi cứng hơn lớp phủ màn hình, lau nhiều để lại vết xước mờ nhìn thấy khi màn tối.
• ✓Tắt màn hình trước khi lau. Nền đen làm vết bẩn và vệt lau hiện rõ.
• ✓Không xịt dung dịch thẳng lên màn. Chất lỏng chảy xuống mép dưới và thấm vào giữa panel với viền. Xịt vào khăn, xịt ít, rồi lau.
• ✓Với vết bẩn thường, nước sạch trên khăn microfiber vắt kiệt là đủ.
• ✓Tránh nước lau kính gia dụng và cồn nồng độ cao trên màn hình có lớp phủ chống loá — chúng làm lớp phủ loang thành mảng mờ, và đó là hỏng vĩnh viễn, không lau lại được. Cần dung dịch thì dùng loại ghi rõ dành cho màn hình.
• ✓Lau nhẹ theo một chiều, không ấn mạnh và không xoay tròn. Màn cảm ứng cũng theo đúng cách này.

Hệ thống của RIGPC đang có dữ liệu kết cấu của 209 máy laptop Windows, thuộc 9 hãng và 42 dòng:

Máy để bàn không nằm trong bảng này vì PC lắp ráp không có "model" cố định — RIGPC mở thùng xem tản nhiệt CPU loại gì, có tản nhiệt nước không, card đồ hoạ mấy quạt, rồi báo lại.

Hai nhóm máy RIGPC nói trước để bạn khỏi mất công: Microsoft Surface dán keo nhiều và tháo khó hơn laptop thường, nên thời gian lâu hơn mức 30-45 phút. Một số laptop mỏng có quạt nằm sâu dưới bo mạch, phải tháo gần như toàn bộ máy mới chạm tới — RIGPC báo trước khi làm, không làm rồi mới nói.

01. Tiếp nhận và ghi nhận tình trạng — ghi lại máy đang nóng ở đâu, quạt kêu thế nào, lần vệ sinh gần nhất là khi nào. 02. Kiểm tra và chẩn đoán — đo nhiệt độ lúc máy rảnh và lúc chạy nặng, soi khe tản nhiệt, nghe tiếng quạt để phân biệt tiếng gió với tiếng bạc đạn rơ. 03. Báo phương án, chi phí và thời gian — nói rõ gói vệ sinh gồm gì, keo tản nhiệt tính riêng ra sao, có cần thay quạt không. RIGPC báo phí trước khi làm. 04. Khách xác nhận — bạn đồng ý rồi RIGPC mới mở máy. 05. Thực hiện sửa chữa và test — vệ sinh, tra lại keo nếu bạn đã đồng ý hạng mục đó, lắp lại, chạy tải và đo nhiệt độ lần hai. 06. Bàn giao và bảo hành — đưa bạn xem con số nhiệt độ trước và sau, ghi phiếu bảo hành.

Thời gian. Laptop thường 30-45 phút và bạn ngồi đợi lấy ngay. Con số này là mức hay gặp trên các máy RIGPC đã làm, không phải cam kết cho mọi máy: máy dán keo nhiều, máy phải tháo sâu, hoặc máy bụi đóng thành mảng cứng thì lâu hơn. Máy để bàn tuỳ cấu hình, RIGPC báo sau khi mở thùng.

Bảo hành 1 tháng — và vì sao chỉ 1 tháng. RIGPC nói thẳng con số này thay vì giấu nó đi. Vệ sinh là bảo dưỡng, không phải thay linh kiện. Khi RIGPC thay pin hay thay bàn phím, cái được bảo hành là một món đồ mới và bảo hành dài là hợp lý. Ở đây RIGPC không đưa món đồ mới nào vào máy bạn ngoài lớp keo tản nhiệt — thứ được bảo hành là phần việc: máy lắp lại đủ ốc và khít nắp, quạt chạy đúng, tản nhiệt ép đều, nhiệt độ sau khi làm thấp hơn trước. Trong 1 tháng đó, nếu máy nóng lại như cũ hoặc quạt kêu bất thường vì phần việc RIGPC làm, mang máy quay lại, RIGPC mở ra làm lại.