Sửa Máy Tính Để Bàn TP.HCM — PC Văn Phòng, All-in-One, Workstation

Trang này nói về máy tính để bàn dùng cho công việc và cho gia đình: máy văn phòng, máy học online, máy làm việc tại nhà, máy đồng bộ của hãng, và máy All-in-One. Điểm chung của nhóm này là máy không bị đẩy tới đỉnh công suất mỗi ngày, nên nó ít hỏng vì nhiệt và điện, mà hỏng vì thời gian: linh kiện già đi, tiếp xúc oxy hoá, quạt hết bạc, ổ đĩa cơ mòn dần.

Khác biệt lớn nhất giữa một thùng máy và một laptop không phải kích thước, mà là chuyện mỗi bộ phận trong thùng máy là một khối riêng, cắm vào một đầu nối tiêu chuẩn. Bộ nguồn, thanh bộ nhớ, ổ lưu trữ, card màn hình, quạt, pin đồng hồ trên bo mạch — tất cả đều rút ra được trong vài phút, không cần nung nóng, không cần tháo cả máy. Trên laptop, gần hết những chức năng đó nằm trên một bo mạch duy nhất, bộ nhớ và ổ lưu trữ nhiều đời còn hàn chết.

• ✓Máy tự lắp và máy đồng bộ của hãng đã hết bảo hành — Dell, HP, Lenovo, Acer, Asus
• ✓Máy All-in-One, loại gộp màn hình và bo mạch thành một khối
• ✓Máy không lên, không ra hình, bật rồi tắt, tự khởi động lại
• ✓Máy chạy nặng nề, chờ lâu, ổ đĩa có tiếng lạ
• ✓Cổng USB mặt trước, nút nguồn, jack tai nghe trên vỏ máy không còn tác dụng
• ✓Máy nóng, quạt kêu, bụi đóng dày sau nhiều năm đặt dưới gầm bàn

Máy của bạn là laptop thì bản lề, pin, bàn phím và tản nhiệt là một bài toán khác hẳn → Sửa laptop. Thùng máy dựng để chơi game, có card rời và bộ nguồn công suất lớn, thì lỗi hầu hết chỉ lộ ra khi máy chịu tải và cần đường chẩn đoán riêng → Sửa PC gaming.

Thay thử nghĩa là lấy bộ phận đang bị nghi ra, đặt vào chỗ đó một bộ phận đã biết chắc còn tốt, rồi xem hiện tượng có đổi không. Có trường hợp không cần đặt gì vào, chỉ cần rút bộ phận nghi ra hẳn là đủ. Đây là cách duy nhất cho ra kết luận chắc chắn mà không phải đo, và máy để bàn là loại máy cho phép làm việc đó nhanh nhất.

Có một nguyên tắc không được phá: mỗi lần chỉ đổi một thứ, và trả lại đúng như cũ trước khi đổi thứ tiếp theo. Đổi hai thứ cùng lúc mà máy chạy lại thì bạn vẫn không biết cái nào đã hỏng, và lần sau lỗi quay về thì không còn manh mối nào.

Thay thử cũng có chỗ không dùng được, và nói ra thì khách khỏi mất công chờ. Bộ xử lý gần như không ai đem thay thử, vì nó chỉ vừa đúng một loại chân cắm, tháo ra là phải làm lại keo tản nhiệt, và tỷ lệ nó là thủ phạm rất thấp. Máy All-in-One thì phần lớn khối bên trong đã gộp lại với nhau nên không còn gì rời ra để thử. Và với máy đồng bộ của hãng, bộ nguồn thay thử phải lấy đúng họ máy đó mới cắm được.

Bộ nguồn là bộ phận bị nghi oan nhiều nhất và cũng là bộ phận có nhánh riêng đủ sâu → Sửa nguồn máy tính. Card màn hình hỏng thật, khác với card chỉ bị nghi, cũng có nhánh riêng → Sửa card màn hình.

Nhưng bốn thứ rất khác nhau đều cho ra đúng hiện tượng đó: điện chưa tới máy, bộ nguồn không chịu bật, bo mạch nhận điện nhưng không chịu khởi động, hoặc trong máy đang có một điểm chạm. Bốn nhánh cần bốn phép thử khác nhau, và mua bộ nguồn mới trước khi biết mình đang ở nhánh nào là khoản tiêu sai phổ biến nhất trong nhóm lỗi này.

Nhánh thứ hai trong bảng trên là nhánh chỉ máy để bàn mới có: nút nguồn và cụm dây mặt trước là một bộ phận riêng, gắn vào bo mạch bằng mấy chân cắm nhỏ. Nút lờn hoặc dây tuột thì máy hoàn toàn khoẻ mà vẫn không bật được, và cách kiểm mất chưa tới một phút. Đây là loại kết luận làm khách vui nhất, vì nó gần như không tốn gì.

Sau khi đã loại xong điện vào, bộ nguồn và điểm chạm mà máy vẫn không chịu khởi động, phần còn lại thuộc bo mạch: mạch cấp nguồn cho bộ xử lý, tụ điện phân, hoặc chipset → Sửa main máy tính.

Một máy để bàn văn phòng chạy năm này qua năm khác không hỏng đều khắp. Nó hỏng ở đúng vài chỗ, và biết trước vài chỗ đó thì rút ngắn được phần lớn thời gian chẩn đoán. Bảng dưới là những hạng mục RIGPC gặp lặp lại nhiều nhất trên nhóm máy này.

Ngược lại, có nhóm bộ phận gần như không tự hỏng, và nghi chúng trước là mất thời gian:

• ✓Bộ xử lý — hỏng thật rất ít, phần lớn ca bị nghi hoá ra là bộ nguồn hoặc bo mạch
• ✓Bản thân các chip trên thanh bộ nhớ — lỗi thường nằm ở tiếp xúc và ở khe, không nằm trong thanh
• ✓Vỏ thùng và khung kim loại — cái hỏng là nút, cổng và quạt gắn trên vỏ, không phải vỏ
• ✓Ổ thể rắn trong những năm đầu — có hỏng nhưng không theo tuổi như ổ đĩa cơ

Đọc hai danh sách cạnh nhau sẽ thấy điều đáng chú ý nhất: gần hết thứ hỏng theo tuổi trên một máy để bàn đều là linh kiện phổ thông, có sẵn, tháo ra thay vào được — không phải loại buộc phải đổi cả nền tảng. Đó là lý do một máy văn phòng cũ thường quay lại làm việc được mà không cần thay máy.

Một lưu ý về chuyện máy chậm: trên nhóm máy này, nguyên nhân thường gặp nhất không phải một bộ phận đã chết, mà là ổ đĩa cơ cộng với một bản hệ điều hành đã dùng nhiều năm, chồng nhiều phần mềm tự chạy. Phần phần mềm có nhánh riêng → Cài Windows.

Bụi trong một thùng máy không tự sinh ra — nó được hút vào theo đúng đường gió mà bạn đã chọn khi đặt máy ở đó. Máy để dưới gầm bàn hút gió ở tầm mắt cá chân, tức là đúng tầng không khí nhiều bụi, nhiều lông và nhiều sợi vải nhất trong phòng. Cùng một máy đặt trên mặt bàn sẽ bẩn chậm hơn nhiều, dù không ai vệ sinh thêm lần nào.

Thùng máy khác laptop ở chỗ này: bạn đổi được chỗ đặt và đổi được luồng gió, còn laptop thì phải nhận đúng cái khe hút mà nhà sản xuất đã đặt. Vì vậy với máy để bàn, việc đầu tiên đáng làm không phải mua thêm quạt, mà là xem lại máy đang thở bằng đường nào.

• ✓Máy đặt trực tiếp trên thảm hoặc trên sàn có bụi mịn: nhiều vỏ máy hút gió từ mặt đáy, đặt như vậy là bịt đúng đường vào
• ✓Máy kê sát tường hoặc sát vách hộc bàn: gió nóng vừa thổi ra đã bị hút trở lại, nhiệt trong máy đứng ở mức cao suốt ngày
• ✓Máy đặt trong hộc tủ kín có cửa: máy hít lại chính không khí nóng của nó, càng chạy càng nóng
• ✓Lọc bụi ở mặt trước và mặt đáy chưa tháo ra rửa lần nào: lọc nghẹt thì gió không vào đủ, quạt quay nhiều hơn mà nhiệt vẫn không giảm
• ✓Chỉ có quạt hút ra, không có quạt đưa vào: máy thành áp suất âm và hút bụi qua mọi kẽ hở của vỏ, kể cả kẽ không có lọc

Cân đối dễ nhất là để lượng gió đưa vào nhiều hơn một chút so với lượng gió hút ra, và để mọi đường vào đều đi qua lọc. Khi đó bụi đọng ở lọc — nơi rửa được — thay vì đọng trên cánh tản nhiệt và trên cánh quạt, nơi phải tháo mới làm sạch.

Máy đã đóng bụi dày nhiều năm thì việc làm sạch là một hạng mục riêng, gồm tháo khối tản nhiệt, làm lại keo và rửa lọc → Vệ sinh máy tính.

Toàn bộ lợi thế của máy để bàn dựa trên một điều: bộ phận rời và đầu nối tiêu chuẩn. Có hai nhóm máy làm điều đó không còn đúng hoàn toàn, và khách nên biết trước khi mang máy đi, vì nó đổi cả thời gian chờ lẫn khả năng có hàng thay.

Nhóm thứ nhất là máy đồng bộ của hãng. Máy chạy tốt, bền, nhưng nhiều đời được thiết kế để chỉ vừa đúng chính nó:

• ✓Bộ nguồn có hình dạng riêng, đôi khi cả chân cắm ra bo mạch cũng riêng — một bộ nguồn phổ thông không cắm vào được, và cắm sai chân là hỏng thêm
• ✓Bo mạch khoan lỗ theo đúng vỏ đó, thay bằng bo mạch phổ thông thì không gá được và cụm mặt trước không nối được
• ✓Cụm nút nguồn, đèn và cổng mặt trước gộp thành một đầu cắm riêng của hãng thay vì các chân rời
• ✓Khối tản nhiệt gắn bằng ngàm riêng, không dùng bộ tản phổ thông cùng chân cắm
• ✓Phần cấu hình của bo mạch bị giới hạn, có đời không cho đổi những thiết lập mà máy tự lắp cho đổi

Với nhóm này, thay thử vẫn làm được, nhưng linh kiện thay thử phải lấy trong cùng họ máy. RIGPC nói rõ điều đó ngay khi nhận máy, cùng với chuyện hàng đúng loại có sẵn hay phải tìm — vì đó là thứ quyết định bạn chờ bao lâu, và khách có quyền biết trước khi đồng ý.

Nhóm thứ hai là máy All-in-One. Về hình dáng nó là máy để bàn, về ruột nó gần với một laptop đặt trong màn hình: bo mạch nhỏ, bộ nhớ dạng thanh ngắn, tản nhiệt kiểu laptop, và tấm màn gắn liền với cụm bo mạch. Chẩn đoán vì thế quay về lối laptop — ít chỗ để thay thử, phải tháo nhiều hơn để tới được một bộ phận, và tấm màn thường là hạng mục đắt nhất trong máy. RIGPC vẫn nhận, nhưng thời gian kiểm tra dài hơn máy thùng cùng lỗi, và có ca phải nói thẳng là không còn đường thay đúng linh kiện.

Khi sửa xong, câu hỏi tiếp theo hầu như luôn là có nên đầu tư thêm cho máy này không. Với máy để bàn, câu trả lời nghiêng về có nhiều hơn so với laptop, và lý do là cơ khí chứ không phải cảm tính.

Trên một thùng máy, bạn giữ lại được vỏ, bộ nguồn nếu còn tốt, ổ lưu trữ, quạt, chuột bàn phím và màn hình — rồi chỉ đổi đúng chỗ đang tắc. Phần đổi là linh kiện tiêu chuẩn, chỗ nào cũng có. Trên một laptop cùng tuổi, bộ nhớ nhiều đời đã hàn chết, bo mạch chỉ đúng một dòng máy, và việc đổi thứ đang tắc thường có nghĩa là đổi cả máy.

• ✓Máy chờ lâu khi mở tệp và khởi động chậm: chỗ tắc gần như luôn là ổ lưu trữ, và đây là hạng mục đổi dễ nhất trên thùng máy
• ✓Máy đứng khi mở nhiều cửa sổ cùng lúc: chỗ tắc là dung lượng bộ nhớ, và khe còn trống thì thêm được mà không bỏ thanh đang có
• ✓Máy làm được việc nhẹ nhưng gãy khi dựng hình hoặc chơi game: chỗ tắc là phần hình, và thùng máy còn khe để gắn card rời
• ✓Máy nóng và ồn dù việc không nặng: chỗ tắc là tản nhiệt và luồng gió, không phải sức máy

Điều kiện để lời khuyên trên còn đúng: nền tảng của máy phải còn sống. Chân cắm bộ xử lý vẫn còn hàng, bo mạch còn nhận được linh kiện đang bán, chuẩn bộ nhớ chưa biến mất khỏi thị trường. Nền tảng đã dừng thì mỗi lần nâng một thứ lại kéo theo thay bo mạch và bộ nhớ, và lúc đó nó không còn là nâng cấp nữa.

Việc chọn nâng thứ gì trước, và nâng tới đâu thì đủ cho đúng công việc của bạn, là một nhánh riêng có bảng cấu hình và cách tính → Nâng cấp máy tính.

Máy để bàn cứu được tỷ lệ cao hơn laptop, nhưng không phải tất cả. Có những ca kỹ thuật viên sửa được về mặt tay nghề mà vẫn khuyên đừng sửa, vì kết quả không đứng lâu hoặc không bảo hành được cho tử tế. Nói ra sớm là việc của kỹ thuật viên, không phải để khách tự đoán sau khi đã trả tiền.

• ✓Chân cắm bộ xử lý đã ngừng sản xuất và bo mạch cùng đời không còn hàng đúng loại: lúc đó một hỏng hóc nhỏ cũng đủ kết thúc cả máy, vì không có gì để thay vào
• ✓Chipset trên bo mạch đã chết: mất cùng lúc nhiều cổng, không nhận ổ, không nhận khe — vá được một điểm nhưng điểm khác sẽ tới
• ✓Bo mạch chỉ lỗi khi nóng: nguội thì chạy, chạy một lúc thì mất tín hiệu. Đây là loại lỗi khó xác định điểm gốc và khó cam kết thời gian bảo hành
• ✓Bo mạch đã từng ngấm nước hoặc bị ăn mòn nhiều điểm: làm sạch và sửa được một lần, nhưng vết ăn mòn còn tiếp tục
• ✓Máy đồng bộ mà bo mạch, vỏ và bộ nguồn đều là hàng riêng của một dòng đã ngừng hỗ trợ: không có linh kiện cùng họ để thay hay để thử
• ✓Nhiều hạng mục hỏng cùng lúc — bộ nguồn, bo mạch và ổ lưu trữ cùng có vấn đề — thì tổng công việc vượt phần giá trị còn lại của máy

Trong nhóm trên, hướng hợp lý thường không phải bỏ cả máy. Thùng máy, màn hình, chuột bàn phím, ổ lưu trữ và thường cả bộ nguồn đều dùng lại được, nên việc dựng lại quanh phần còn tốt nhẹ hơn nhiều so với con số mà phần lớn khách hình dung. RIGPC đưa ra cả hai con đường kèm điều kiện của từng đường, rồi bạn chọn — kỹ thuật viên không chọn thay.

Một điều nên làm trước khi mang máy đi, đúng với mọi ca ở trên: nếu máy còn vào được hệ điều hành, hãy tự sao lưu những tệp quan trọng sang ổ ngoài. Có hạng mục buộc phải cài lại hệ thống, và khi đã có bản sao lưu thì bạn không phải cân nhắc gì thêm ở bước đó.